W systemie IJS nota za występ w łyżwiarstwie figurowym powstaje z punktów za elementy techniczne, komponenty programu i ewentualnych odjęć. W skrócie: TES + PCS – odjęcia = wynik za dany segment.
Obecny system, znany jako Code of Points, zastąpił dawną skalę 6.0. Międzynarodowa Unia Łyżwiarska (ISU) rozbiła ocenę na konkretne części, aby oddzielić trudność i wykonanie elementów od jakości całego programu. Dzięki temu widz może sprawdzić, za co zawodnik otrzymał punkty, a nie tylko zobaczyć jedną ogólną notę.
Z czego składa się nota końcowa?
Każdy program jest oceniany osobno. Wynik segmentu powstaje według prostego wzoru:
TES + PCS – odjęcia = TSS
TSS (Total Segment Score) oznacza całkowity wynik za dany segment, na przykład program krótki albo program dowolny. TES odpowiada na pytanie, co zawodnik wykonał, a PCS pokazuje, jak zaprezentował cały program.
| Cecha | TES (Technical Element Score) | PCS (Program Components Score) |
|---|---|---|
| Co ocenia? | Skoki, piruety, sekwencje kroków i inne elementy techniczne | Umiejętności łyżwiarskie, kompozycję i prezentację programu |
| Jak powstaje? | Wartość bazowa elementów powiększona lub pomniejszona o GOE | Oceny komponentów pomnożone przez współczynniki zależne od konkurencji i segmentu |
| Kto ocenia? | Panel techniczny identyfikuje elementy, a sędziowie oceniają jakość ich wykonania | Sędziowie oceniają cały program według określonych kryteriów |
| Skala | Wartość bazowa oraz GOE od -5 do +5 | Oceny od 0,25 do 10,00, przyznawane co 0,25 punktu |
Po wykonaniu programu zawodnik otrzymuje wynik za dany segment. W konkurencjach solistów i par sportowych sumuje się później punkty z programu krótkiego i dowolnego. W tańcu na lodzie analogiczną funkcję pełnią taniec rytmiczny i taniec dowolny.
Jak oblicza się TES?
TES to suma punktów za poszczególne elementy techniczne. Każdy element ma określoną wartość bazową zapisaną w tabeli wartości ISU, czyli Scale of Values. Im trudniejszy element, tym wyższa jest jego wartość wyjściowa, ale sama trudność nie gwarantuje wysokiej noty.
Panel techniczny rozpoznaje wykonany element, nadaje mu nazwę i, gdy ma to zastosowanie, określa jego poziom trudności. Sprawdza także, czy skok został wykonany z właściwej krawędzi i czy zawodnik wykonał wymaganą liczbę obrotów. Panel techniczny nie przyznaje jednak oceny artystycznej ani nie decyduje, czy element wyglądał płynnie.
Jakość wykonania ocenia panel sędziowski za pomocą GOE (Grade of Execution). To właśnie GOE pozwala nagrodzić czyste lądowanie, dobrą wysokość, płynność i kontrolę albo obniżyć wartość elementu za błędy.
Skala GOE obejmuje jedenaście stopni:
- +5 – wyjątkowo dobre wykonanie elementu
- +4 – bardzo dobre wykonanie
- +3 – wyraźne zalety i dobra jakość
- +2 – poprawne wykonanie z zauważalnymi plusami
- +1 – niewielka przewaga zalet nad błędami
- 0 – element wykonany zgodnie z wartością bazową
- -1 do -5 – coraz poważniejsze błędy lub brak wymaganych zalet
Warto pamiętać, że skala GOE nie oznacza bezpośredniego dodania pięciu punktów do każdego elementu. Każdy stopień ma przypisaną konkretną wartość w tabeli ISU, zależną od rodzaju i trudności elementu. Oceny sędziów są następnie przeliczane, a z wartości skrajnych zwykle rezygnuje się przy obliczaniu średniej.
Przykładowo, trudny skok z wysoką wartością bazową może przynieść dużo punktów, ale słabe lądowanie obniży GOE. Z kolei łatwiejszy skok wykonany wyjątkowo czysto otrzyma wysokie GOE, choć jego końcowa wartość nadal może być niższa niż w przypadku trudniejszego elementu.
Panel techniczny a sędziowie – kto za co odpowiada?
To jedno z najczęściej mylonych rozróżnień. Panel techniczny identyfikuje element, natomiast sędziowie oceniają jakość jego wykonania.
- Specjalista techniczny rozpoznaje element i określa jego poziom trudności.
- Kontroler techniczny nadzoruje ustalenia panelu i może je skorygować zgodnie z regulaminem.
- Sędziowie przyznają GOE za jakość wykonania oraz oceny za komponenty programu.
- System oblicza wartości końcowe na podstawie tabel ISU, średnich i ewentualnych odjęć.
Dlatego sędzia może obniżyć GOE za zachwiane lądowanie, ale nie zmienia nazwy skoku ustalonej przez panel techniczny. Wątpliwości dotyczące rotacji lub krawędzi mogą być analizowane z użyciem powtórek wideo.
Co obejmuje PCS?
PCS (Program Components Score) opisuje jakość całego występu. W aktualnym ujęciu sędziowie koncentrują się na trzech głównych komponentach:
- Umiejętności łyżwiarskie – jakość krawędzi, płynność, równowaga, kontrola ciała, prędkość i sposób poruszania się po tafli.
- Kompozycja – sposób ułożenia elementów, wykorzystanie przestrzeni, wzór jazdy i spójność choreografii z muzyką.
- Prezentacja – zaangażowanie, ekspresja, świadomość muzyki, energia i przekaz programu.
Każdy komponent otrzymuje ocenę od 0,25 do 10,00, z dokładnością do 0,25 punktu. Wyniki są następnie mnożone przez współczynniki zależne od konkurencji i rodzaju segmentu. W programie dowolnym wpływ PCS jest większy niż w programie krótkim, ponieważ ten segment trwa dłużej i daje więcej miejsca na rozwinięcie choreografii.
PCS nie jest więc nagrodą za sam kostium, popularność muzyki ani reakcję publiczności. Sędziowie oceniają to, jak zawodnik porusza się na lodzie, jak łączy elementy i czy cały program tworzy spójną, świadomie zbudowaną całość.
Za co odejmuje się punkty?
Od sumy TES i PCS odejmuje się punkty za określone naruszenia regulaminu. Najczęściej dotyczą one następujących sytuacji:
- upadek podczas programu
- przekroczenie albo skrócenie dozwolonego czasu
- niewłaściwy strój lub rekwizyt, a także jego upadek na lód
- wykonanie niedozwolonego elementu lub ruchu
- przerwa w programie albo opóźnione przyjęcie pozycji startowej
Wysokość odjęcia zależy od rodzaju naruszenia i aktualnych przepisów ISU. Kara regulaminowa jest czymś innym niż ujemne GOE. Upadek może obniżyć jakość konkretnego skoku przez GOE, a równocześnie skutkować osobnym odjęciem od wyniku segmentu.
Jak wyłaniany jest zwycięzca?
Po zakończeniu każdego segmentu zawodnicy otrzymują TSS. Końcowy wynik zawodów to suma punktów z programu krótkiego i programu dowolnego albo z odpowiadających im segmentów w tańcu na lodzie. Wygrywa zawodnik lub para z najwyższą sumą.
Najprościej śledzić wyniki, patrząc kolejno na wartość bazową elementów, GOE, PCS i odjęcia. Wtedy widać, czy przewaga wynikała z większej trudności technicznej, czystszego wykonania, lepszych komponentów, czy z błędów rywala. To właśnie suma wielu małych decyzji, a nie jedna ogólna nota, tworzy końcowy rezultat.
