Rodzaje skoków w łyżwiarstwie figurowym dzielą się na krawędziowe i kopane. W pierwszych łyżwiarz wybija się bezpośrednio z krawędzi płozy, a w drugich pomaga sobie ząbkiem łyżwy. Podczas transmisji najłatwiej rozpoznać skok po kierunku najazdu, użyciu ząbka oraz krawędzi tuż przed wybiciem.
Skoki krawędziowe i kopane – podstawowy podział
W programach solistów i par sportowych występuje sześć podstawowych skoków. Trzy należą do grupy krawędziowych: Axel, Salchow i Rittberger, nazywany także Loopem. Trzy pozostałe są skokami kopanymi: Toe-loop, Flip i Lutz.
Opisy poniżej dotyczą łyżwiarzy lewoskrętnych, czyli wykonujących rotację przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. U zawodników obracających się w drugą stronę należy zamienić strony i nogi. Wszystkie podstawowe skoki, poza Axlem, rozpoczynają się z jazdy tyłem. Lądowanie zwykle następuje tyłem na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.
Jak szybko rozpoznać sześć podstawowych skoków?
Tabela pokazuje najważniejsze różnice techniczne. „Najazd” oznacza kierunek jazdy i krawędź łyżwy w chwili przygotowania do wybicia, a „lądowanie” opisuje typową pozycję po obrocie.
| Nazwa | Typ | Najazd | Lądowanie |
|---|---|---|---|
| Axel (A) | Krawędziowy | Przodem, zewnętrzna krawędź lewej łyżwy | Tyłem, zewnętrzna krawędź prawej łyżwy |
| Salchow (S) | Krawędziowy | Tyłem, wewnętrzna krawędź lewej łyżwy | Tyłem, zewnętrzna krawędź prawej łyżwy |
| Rittberger / Loop (Lo) | Krawędziowy | Tyłem, zewnętrzna krawędź prawej łyżwy | Tyłem, ta sama noga i krawędź |
| Toe-loop (T) | Kopany | Tyłem, zewnętrzna krawędź prawej łyżwy | Tyłem, ta sama noga i krawędź |
| Flip (F) | Kopany | Tyłem, wewnętrzna krawędź lewej łyżwy | Tyłem, zewnętrzna krawędź prawej łyżwy |
| Lutz (Lz) | Kopany | Tyłem, zewnętrzna krawędź lewej łyżwy | Tyłem, zewnętrzna krawędź prawej łyżwy |
Skoki krawędziowe
W skokach krawędziowych ząbek łyżwy nie wbija się w lód przed wybiciem. Rotację i wysokość pomagają uzyskać krawędź płozy, praca rąk oraz zamach wolnej nogi.
Axel – jedyny skok z najazdu przodem
Axel jest najłatwiejszy do rozpoznania, ponieważ jako jedyny z sześciu podstawowych skoków zaczyna się z jazdy przodem. Łyżwiarz wybija się z zewnętrznej krawędzi lewej łyżwy i wykonuje zamach prawą nogą, a lądowanie następuje tyłem na prawej nodze.
Najazd przodem oznacza, że Axel wymaga o pół obrotu więcej niż skoki o tej samej nazwie liczbowej. Pojedynczy Axel ma półtora obrotu, podwójny – dwa i pół, a potrójny – trzy i pół. To właśnie dodatkowa połowa obrotu sprawia, że element jest tak wymagający.
Salchow – wybicie z wewnętrznej krawędzi
Salchow rozpoczyna się tyłem, z wewnętrznej krawędzi lewej łyżwy. Łyżwiarz nie używa ząbka. Rotację wspiera zamachem prawej nogi, a po obrocie ląduje tyłem na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.
Przed wybiciem często widać charakterystyczne ustawienie nóg i zamach wolnej nogi. To odróżnia Salchowa od Flipa, który może wyglądać podobnie, lecz jest skokiem kopanym.
Rittberger, czyli Loop – start i lądowanie na tej samej nodze
Rittberger, w międzynarodowych skrótach ISU oznaczany jako Lo, jest skokiem krawędziowym z najazdu tyłem na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy. Łyżwiarz wybija się bez ząbka i ląduje na tej samej nodze oraz tej samej zewnętrznej krawędzi.
To jego najbardziej charakterystyczna cecha. W praktyce zawodnik często jedzie z nogami ustawionymi jedna przed drugą, dlatego Loop bywa łatwiejszy do rozpoznania niż skoki, w których przed wybiciem następuje wyraźne wbicie ząbka.
Skoki kopane
W skokach kopanych łyżwiarz wbija ząbek wolnej nogi w lód i wykorzystuje go jako punkt dodatkowego wybicia. Do tej grupy należą Toe-loop, Flip i Lutz. Różnice między nimi wynikają przede wszystkim z krawędzi nogi, na której zawodnik jedzie przed wbiciem ząbka.
Toe-loop – skok często używany w kombinacjach
Toe-loop rozpoczyna się z jazdy tyłem na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy. Łyżwiarz wbija ząbek lewej łyżwy, wykonuje obrót i ląduje tyłem na tej samej nodze oraz krawędzi, z której rozpoczął najazd.
Dzięki takiemu ustawieniu Toe-loop łatwo połączyć z innym skokiem. Po lądowaniu zawodnik pozostaje bowiem w pozycji podobnej do tej, z której można od razu rozpocząć kolejny element. W protokołach ISU skok ma skrót T.
Flip – wybicie z wewnętrznej krawędzi
Flip przypomina Salchowa pod względem krawędzi najazdu. Łyżwiarz jedzie tyłem na wewnętrznej krawędzi lewej łyżwy, ale przed wybiciem wbija ząbek prawej łyżwy. Po obrocie ląduje tyłem na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.
Najważniejsze pytanie brzmi więc: czy zawodnik użył ząbka? Jeśli tak, obserwujemy Flipa, a nie Salchowa. Skrót tego skoku to F.
Lutz – zewnętrzna krawędź i ząbek
Lutz także zaczyna się tyłem i wykorzystuje ząbek prawej łyżwy, ale przed wybiciem łyżwiarz powinien utrzymać zewnętrzną krawędź lewej łyżwy. Często poprzedza go długi najazd tyłem, dzięki któremu łatwiej zauważyć przygotowanie do skoku.
To właśnie krawędź odróżnia Lutza od Flipa. W Lutzie jest zewnętrzna, a we Flipie wewnętrzna. Lutz jest uznawany za jeden z trudniejszych skoków kopanych, ponieważ wymaga zachowania kierunku najazdu przy jednoczesnym przygotowaniu rotacji.
Flutz i lip – skąd biorą się pomyłki?
Podczas szybkiej transmisji nawet doświadczeni widzowie mogą pomylić Flipa z Lutzem. Sędziowie sprawdzają nie tylko to, czy ząbek został użyty, ale także krawędź łyżwy w chwili wybicia.
- Flutz – Lutz rozpoczęty z wewnętrznej zamiast zewnętrznej krawędzi.
- Lip – Flip rozpoczęty z zewnętrznej zamiast wewnętrznej krawędzi.
- Flutz i lip mogą wyglądać niemal identycznie jak poprawnie wykonane skoki, jeśli kamera nie pokazuje stóp.
- Ocena zależy od stopnia naruszenia techniki, dlatego komentatorzy mogą mówić o błędzie krawędzi albo o niepewnym wejściu.
Jak rozpoznawać skoki podczas zawodów?
Nie trzeba od razu analizować całej sylwetki ani liczby obrotów. Najlepiej skupić wzrok na stopach w ostatniej fazie najazdu i przejść przez trzy pytania:
- Sprawdź kierunek najazdu – jeśli zawodnik jedzie przodem, oglądasz Axla.
- Sprawdź użycie ząbka – wbicie wolnej łyżwy oznacza Toe-loop, Flip albo Lutz.
- Sprawdź krawędź wejścia – wewnętrzna wskazuje na Salchowa lub Flipa, a zewnętrzna na Rittbergera, Toe-loopa albo Lutza.
Największą trudność stanowi rozróżnienie Flipa i Lutza. W tym przypadku nie wystarczy zobaczyć ząbka. Trzeba ocenić, czy noga ślizgowa pozostaje na krawędzi wewnętrznej, czy zewnętrznej. W kombinacjach obserwacja może być jeszcze trudniejsza, ponieważ lądowanie jednego skoku staje się najazdem do następnego.
Skróty ISU pomagają odczytać zapis elementu. Litery A, S, Lo, T, F i Lz oznaczają odpowiednio Axla, Salchowa, Loop, Toe-loopa, Flipa i Lutza. Cyfra przed skrótem wskazuje liczbę obrotów, na przykład 3A oznacza potrójnego Axla, a 4Lz – poczwórnego Lutza.
Najprostsza zasada dla kibica brzmi: najpierw kierunek jazdy, potem ząbek, a na końcu krawędź. Taki porządek pozwala szybko zaklasyfikować większość skoków, nawet gdy obraz z transmisji nie pokazuje całego najazdu.
