Challenge w siatkówce to system wideoweryfikacji, który pozwala sprawdzić sporną decyzję sędziowską na podstawie nagrań z kamer. Trener zgłasza weryfikację, a sędzia wideo analizuje akcję i przekazuje ustalenia sędziemu głównemu. Nie należy mylić tego rozwiązania z Pucharem Challenge, czyli międzynarodowymi rozgrywkami klubowymi.
Jak działa challenge w siatkówce?
Challenge System wykorzystuje kamery rozmieszczone wokół boiska. Rejestrują one między innymi linie boiska, siatkę, antenki, strefę ataku oraz tor lotu piłki. Liczba kamer i szczegółowe procedury zależą od rangi zawodów oraz regulaminu danej ligi. Weryfikacja nie zastępuje sędziego, lecz dostarcza mu dodatkowego materiału do oceny sytuacji.
Prośbę o sprawdzenie najczęściej zgłasza trener. Musi zrobić to natychmiast po zakończeniu wymiany, zanim gra zostanie wznowiona. W określonych sytuacjach challenge może zarządzić także sędzia główny, zwłaszcza gdy ma wątpliwości co do decyzji lub akcja może mieć znaczenie dla zakończenia seta albo meczu.
Procedura wygląda następująco:
- Zgłoszenie weryfikacji – trener sygnalizuje challenge i wskazuje sytuację, którą chce sprawdzić.
- Analiza nagrania – sędzia wideo ogląda akcję z dostępnych ujęć, czasem w zwolnionym tempie i z różnych kątów.
- Przekazanie wyniku – ustalenia trafiają do sędziego głównego, który ogłasza decyzję i wskazuje, komu należy się punkt albo czy wymianę trzeba powtórzyć.
Jeżeli nagranie nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, szczegółowe przepisy rozgrywek mogą nakazywać utrzymanie pierwotnej decyzji. Weryfikacja trwa zwykle krótko, ale jej czas zależy od rodzaju sprawdzanej sytuacji, jakości ujęć i regulaminu zawodów.
Co można sprawdzić za pomocą challenge’u?
Zakres weryfikacji nie jest identyczny we wszystkich rozgrywkach. Najczęściej sprawdza się sytuacje, w których obraz z kamer pozwala dokładnie ustalić kontakt piłki z boiskiem, siatką lub zawodnikiem.
| Błąd lub zdarzenie | Co jest sprawdzane? | Przykład sytuacji |
|---|---|---|
| Piłka w boisku lub aut | Miejsce, w którym piłka dotknęła podłoża | Nie wiadomo, czy piłka spadła na linii, czy poza boiskiem |
| Dotknięcie siatki | Kontakt zawodnika z siatką podczas akcji | Atakujący lub blokujący mógł dotknąć górnej taśmy |
| Dotknięcie antenki | Kontakt piłki albo zawodnika z antenką | Piłka przeleciała poza przestrzenią przejścia nad siatką |
| Przekroczenie linii | Położenie stopy względem linii środkowej lub linii ataku | Zawodnik mógł wejść na pole przeciwnika albo przekroczyć linię trzeciego metra |
| Dotknięcie bloku | To, czy piłka miała kontakt z blokiem przed wyjściem poza boisko | Sprawdzany jest aut po ataku, po którym piłka mogła musnąć ręce blokujących |
| Kontakt piłki z zawodnikiem | Liczba odbić lub kolejność kontaktów | Wątpliwość dotyczy podwójnego odbicia albo czwartego kontaktu zespołu |
W niektórych regulaminach można sprawdzać także ustawienie zawodnika, pozycję stóp przy zagrywce, przekroczenie linii ataku przez zawodnika drugiej linii albo miejsce ustawienia libero przy określonym rodzaju wystawy. Dlatego przed meczem decydujące znaczenie ma regulamin konkretnego turnieju, a nie sama ogólna zasada działania systemu.
Jakie są limity challenge’y?
Ograniczenie liczby weryfikacji ma chronić płynność meczu. Standardowo drużyna otrzymuje dwie prośby o challenge w secie, ale dokładne zasady mogą różnić się między rozgrywkami. Niektóre ligi i turnieje stosują własne regulaminy, dlatego liczby podawane dla jednej imprezy nie powinny być automatycznie przenoszone na inną.
Najważniejsze zasady dotyczące wykorzystania limitu są następujące:
- Prawidłowy challenge – jeśli weryfikacja prowadzi do zmiany decyzji sędziego na korzyść zgłaszającej drużyny, limit zwykle pozostaje bez zmian.
- Błędny challenge – jeśli nagranie potwierdza pierwotną decyzję, drużyna traci jedną dostępną próbę.
- Brak jednoznacznego obrazu – sposób rozliczenia zależy od regulaminu, jednak nie zawsze oznacza utratę challenge’u.
- Jedna wymiana – drużyna nie może bez ograniczeń zgłaszać kolejnych weryfikacji tej samej akcji, a szczegółowe zasady określają przepisy zawodów.
Zbyt późne zgłoszenie może zostać odrzucone. Trener powinien więc obserwować zakończoną akcję i podjąć decyzję od razu, zamiast czekać na wznowienie gry. W końcówce seta zarządzanie pozostałymi challenge’ami ma znaczenie taktyczne, ponieważ każda nieudana prośba zmniejsza możliwości sprawdzenia następnej spornej sytuacji.
Dlaczego korzysta się z wideoweryfikacji?
Siatkówka jest szybka, a piłka może dotknąć linii, bloku lub siatki w ułamku sekundy. Sędzia obserwujący akcję na żywo nie zawsze ma możliwość dostrzeżenia każdego kontaktu. Nagranie z kilku kamer pozwala ograniczyć liczbę pomyłek w sytuacjach, które mogą zmienić wynik seta.
System ma jednak określone granice. Nie każdą sytuację da się rozstrzygnąć, a dostępność kamer i zakres analizy zależą od organizatora rozgrywek. Awaria techniczna, zasłonięcie miejsca kontaktu lub brak odpowiedniego ujęcia może uniemożliwić zmianę decyzji. Challenge zwiększa precyzję sędziowania, ale nie oznacza, że każda decyzja zostanie automatycznie rozstrzygnięta na korzyść zespołu zgłaszającego.
Challenge System a Puchar Challenge – jaka jest różnica?
Challenge System to technologia używana podczas meczu do weryfikowania decyzji sędziowskich. Z kolei Puchar Challenge, znany jako CEV Challenge Cup, jest międzynarodowymi rozgrywkami klubowymi organizowanymi przez Europejską Konfederację Piłki Siatkowej. Drużyny rywalizują w nim o awans w kolejnych rundach europejskiego pucharu.
- Challenge System służy do analizy pojedynczej akcji podczas meczu.
- Puchar Challenge jest turniejem dla klubów siatkarskich.
- Nazwy brzmią podobnie, ale oznaczają dwa niezależne pojęcia.
- Wynik challenge’u wpływa na konkretną decyzję sędziowską, a wynik Pucharu Challenge zależy od rezultatów spotkań między drużynami.
Najkrócej mówiąc, challenge w siatkówce to ograniczona regulaminem możliwość sprawdzenia spornej akcji za pomocą nagrań wideo. Trener musi zgłosić ją szybko, sędzia wideo analizuje dostępny materiał, a sędzia główny podejmuje ostateczną decyzję zgodnie z zasadami danych rozgrywek.
